Noong 845 CE, ang makatang si Du Mu (杜牧 Dù Mù) ay sumulat ng isang tula tungkol sa isang magandang babae na nangangalap ng mga bulaklak sa hardin ng palasyo. Ito ay talagang tungkol sa katiwalian sa gobyerno. Alam ng lahat ito. Alam ng mga taga-sala ito. Malamang na alam din ng emperador ito. Walang makapagpapatunay dito, dahil ang tula ay teknikal na tungkol sa mga bulaklak.
Ganyan gumagawa ang politikal na tula sa Tsina sa loob ng mahigit sa dalawang libong taon — sa pamamagitan ng talinghaga, pagsasaad, at kapani-paniwalang pag-u deny. At isa ito sa mga pinakamapanganib na laro na maaring laruin ng isang manunulat.
Ang Tradisyon ng Pagtutol
Ang mga ugat nito ay bumabalik sa Aklat ng mga Awit (诗经 Shījīng), na nakolekta noong mga 600 BCE. Ayon sa sinasabi, si Konfucius mismo ay nagbanggit na ang tula ay maaring gamitin upang "batikusin nang hindi tuwiran" (怨 yuàn). Ang ideya ay naka-imbak na sa pilosopiyang pampulitika ng mga Tsino mula sa simula: ang isang mabuting pinuno ay dapat makinig sa makatang kritiko, at ang isang mabuting makata ay may tungkulin na ipahayag ang katotohanan sa kapangyarihan.
Ang problema ay ang "hindi tuwirang kritisismo" ay isang bagay ng interpretasyon. Ang nakikita ng isang mambabasa bilang tapat na payo, ang iba naman ay nakikita bilang pagtataksil. At kapag ang mambabasa ay isang emperador na may ganap na kapangyarihan, ang mga nakataya ay buhay at kamatayan.
Si Qu Yuan: Ang Orihinal na Politikal na Makata
Si Qu Yuan (屈原 Qū Yuán) ang nagtakda ng template noong mga 300 BCE. Siya ay isang ministro sa estado ng Chu (楚 Chǔ), at isinulat niya ang mahabang tula na "Pagtatagpo ng Kalungkutan" (离骚 Lí Sāo) matapos siyang ipadala sa exilio ng isang hari na mas pinili ang mga nakaka-bighaning tagapayo kaysa sa mga tapat. Ang tula ay puno ng botanikal na talinghaga — ang mga orkidyo ay kumakatawan sa kabutihan, ang mga tinik ay kumakatawan sa mga tiwaling opisyal, at si Qu Yuan mismo ay isang magandang babae na iniwan ng kanyang kasintahan (ang hari).
Nang ang Chu ay mapasakamay ng estado ng Qin, si Qu Yuan ay nalunod sa Ilog Miluo (汨罗江 Mìluó Jiāng). Ang Dragon Boat Festival (端午节 Duānwǔ Jié) ay ginugunita ang kanyang kamatayan. Bawat taon, milyon-milyong tao sa Tsina ang kumakain ng mga dumpling na bigas at nag-aaway ng mga dragon boat bilang pag-alala sa isang makata na nagsabi ng katotohanan at nagbayad para dito.
Iyan ang saligang mito ng politikal na tula sa Tsina: ang tapat na ministro na ang katapatan ang nagwasak sa kanya. Tingnan din Si Su Shi sa Exile: Paano ang Pagtataksi ay Nagsilang sa Pinakamahusay na Prosa ng Tsina.
Ang mga Kasong Tula sa Bilangguan
Noong Dinastiyang Tang (618-907), ang tula ay napakahalaga sa buhay pampolitika na ito ay naging armas. Ang mga opisyal ay nangangalap ng mga tula ng kanilang mga kakumpetensya at iniharap ito sa emperador bilang ebidensya ng di-pagtatapat. Ang mga "literary inquisitions" (文字狱 wénzì yù) ay naging lalong karaniwan at nagiging labis na mapaghinala.
Ang pinakakilalang kaso sa Tang ay kinabibilangan ng makatang si Luo Binwang (骆宾王 Luò Bīnwáng), na sumulat ng isang pampublikong paninira kay Empress Wu Zetian (武则天 Wǔ Zétiān) noong 684 CE. Ang kanyang manifesto ay napaka-mahusay na nakasulat na sinasabing sinabi ni Wu Zetian, "Kanino kasalanan na hindi naempleyo ang ganitong talento?" — at siya ay hinanap pa rin. Siya ay nawala at hindi na natagpuan.
Noong Dinastiyang Song, si Su Shi (苏轼 Sū Shì) ay naaresto sa Wutai Poetry Case (乌台诗案 Wūtái Shī'àn) noong 1079. Ang mga taga-usig ay naglaan ng ilang buwan sa pagsusuri ng kanyang mga tula para sa mga nakatagong mensahe laban sa gobyerno. Natagpuan nila ang mga ito kahit saan — sa mga tula tungkol sa mga puno, tungkol sa ulan...