Ang terminong Tsino para sa tanawin ay shanshui (山水 shānshuǐ) — literal na "bundok-tubig." Hindi ito "tanawin" o "kalikasan" o "sa labas." Bundok at tubig. Mahalaga ang pagkakapareha. Ang mga bundok ay patayo, tahimik, matatag — yang (阳 yáng). Ang tubig ay pahalang, dumadaloy, nagpapasakop — yin (阴 yīn). Sama-sama, bumubuo sila ng isang kumpletong mundo, at ginugol ng mga makatang Tsino ang labinlimang siglo sa pagsulat tungkol sa mundong iyon na para bang nakasalalay dito ang kanilang espiritwal na buhay.
Dahil, sa totoong kahulugan, talagang nakasalalay ito.
Xie Lingyun: Ang Tagapag-imbento
Ang tula ng shanshui (山水诗 shānshuǐ shī) bilang isang natatanging genre ay nagsisimula kay Xie Lingyun (谢灵运 Xiè Língyùn, 385-433 CE). Siya ay isang mayamang aristokrata mula sa panahon ng Southern Dynasties na nalulong sa mga problemang pampulitika, na ibinaba sa isang lalawigang posisyon, at tumugon sa pamamagitan ng obsessively na pag-akyat sa mga bundok ng timog-silangang Tsina.
Hindi lamang inilarawan ni Xie Lingyun ang kanyang nakita. Inilarawan niya ang pisikal na karanasan ng paggalaw sa tanawin — pag-akyat, pagpapawis, pagpapahinga, pagtingin. Ang kanyang mga tula ay sumusubaybay sa paglalakbay ng katawan sa espasyo sa paraang hindi nasubukan ng mga naunang tulang kalikasan:
> 白云抱幽石，绿筱媚清涟。 > Ang mga puting ulap ay yumayakap sa mga nakatagong bato. Ang berdeng kawayan ay kaakit-akit sa malinaw na alon. > (Bái yún bào yōu shí, lǜ xiǎo mèi qīng lián.)
Ang mga pandiwa ang gumagawa ng trabaho dito. Ang mga ulap ay "yumayakap" (抱 bào). Ang kawayan ay "kaakit-akit" (媚 mèi). Ang kalikasan ay hindi passive na tanawin — ito ay aktibo, halos mapaglaro. Nakita ni Xie Lingyun ang kalikasan bilang buhay, tumutugon, nakikisalamuha sa nagmamasid.
Nag-imbento rin siya ng mga bota para sa pamumundok. Totoo. Nagh designs siya ng sapatos na may natanggal na ngipin sa talampakan — mga ngipin sa harap para sa pag-akyat, mga ngipin sa likod para sa pagbaba. Tinawag silang "Xie Lingyun clogs" (谢公屐 Xiè Gōng Jī) at naging tanyag na tinukoy ito ni Li Bai 300 taon mamaya.
Tao Yuanming: Ang Magsasaka-Makata
Si Tao Yuanming (陶渊明 Táo Yuānmíng, 365-427 CE) ay madalas na isinama sa mga makatang shanshui, ngunit siya ay talagang ibang bagay. Hindi siya sumulat tungkol sa mga bundok at ilog bilang isang bisita. Sumulat siya tungkol sa mga ito bilang isang residente — isang lalaking huminto sa kanyang trabaho sa gobyerno at umuwi upang mag-ani.
Ang kanyang pinakasikat na tula, "Inumin ang Alak Blg. 5" (饮酒其五 Yǐn Jiǔ Qí Wǔ), ay naglalaman ng pinakamaraming na-quote na linya ng kalikasan sa Tsino:
> 采菊东篱下，悠然见南山。 > Pumipitas ng mga chrysanthemum sa silangang bakod, kalmado kong nakikita ang timog na bundok. > (Cǎi jú dōng lí xià, yōurán jiàn nán shān.)
Ang susi na salita ay "kalma" (悠然 yōurán). Hindi hinahanap ni Tao Yuanming ang bundok. Hindi siya umaakyat o nagpapalalim dito. Tumingin lamang siya mula sa kanyang paghahardin at nandiyan na ito. Ang bundok ay lumilitaw dahil hindi siya sumusubok na makita ito. Ito ay isang ideyang Daoist — wu wei (无为 wúwéi), walang kahirap-hirap na pagkilos — na ipinahayag sa pinakasimpleng posibleng imahe.
Ang mga chrysanthemum ni Tao Yuanming (菊 jú) ay naging permanente sa asosasyon sa pagkakahiwalay at integridad. Sa susunod na 1,500 taon, sinumang makata na tumukoy sa mga chrysanthemum ay parang sinasalamin si Tao Yuanming at lahat ng kanyang kinakatawan: ang pagpili ng kahirapan at kalayaan sa yaman at pagkaalipin.