Sürgün Edilmiş Ölümsüz
Li Bai (李白 Lǐ Bái, 701–762), Çin edebiyatının en efsanevi figürüdür — o kadar sıradışı bir şairdir ki, çağdaşları onun tamamen insan olmadığını düşünmüşlerdir. Saray şairi He Zhizhang (贺知章 Hè Zhīzhāng), Li Bai’nin şiirlerini ilk defa okuduğunda, onu "sürgün edilmiş ölümsüz" (谪仙人 zhéxiānrén) olarak ilan etti — cennetten sürgün edilmiş bir varlık, muhtemelen bazı cennetsel yanlış davranışlar nedeniyle. Bu lakap kalıcı hale geldi çünkü başka türlü açıklanamayacak olanı açıkladı: bir adamın nasıl bu kadar çok, bu kadar parlak, bu kadar zahmetsiz bir şekilde yazabileceği.
Binin üzerinde şiiri günümüze ulaşmıştır — şair için olağanüstü bir üretkenliktir, çünkü yöntemi devasa miktarda şarap içmek ve aklına gelen her şeyi yazmak gibi görünmektedir. Mevcut olan hemen hemen her formda yazmıştır: düzenlenmiş nazım (律诗 lǜshī), jueju (绝句 juéjù), eski usul nazım (古体诗 gǔtǐ shī) ve daha uzun türde baladlar. Kapsamı eşsizdir: kozmik fantezi, içki şarkıları, sınır ağıtları, aşk şiirleri, siyasi hiciv, Daoist meditasyonlar ve ay hakkında şiirler — her zaman ay.
Gizemli Kökenler
Li Bai'nin doğum yeri tartışmalıdır. Çoğu akademisyen, onun günümüz Kırgızistanı'ndaki Suiye (碎叶 Suìyè) bölgesinde doğduğunu varsayıyor — Orta Asya'nın derinliklerinde, Çin kültürel merkezinin çok uzaklarında. Ailesinin İpek Yolu boyunca ticaretle uğraşmış olması mümkündür ki bu da onun hayat boyu süren huzursuzluğunu ve Tang Hanedanlığı (唐朝 Tángcháo) yüksek kültürüne olan dışarıdan bir ilişkiyi açıklayabilir.
Çin'in Sichuan eyaletinde büyüdü, burada Daoist (道家 Dàojiā) felsefe studiedi, kılıç kullanma pratiği yaptı ve hayatını tanımlayacak iki alışkanlık geliştirdi: göçebe yaşam ve içki içmek. Yirmili yaşlarının ortalarında Sichuan'ı terk ederek imparatorluk boyunca seyahat etmeye başladı, ün, macera ve sarayda bir atama arayarak.
Seyahat stratejik olduğu kadar ruhsal bir ihtiyaçtı. Tang Hanedanlığı döneminde, şairlerin şiirsel ünü bir kariyer yoluydu. Doğru bir koruyucu bulan yetenekli bir şair, doğrudan imparatorluk yönetimine girebilirdi. Li Bai, her durakta şiirler yazdı, güçlü arkadaşlıklar kurdu ve yavaş yavaş başkente ulaşan bir ün inşa etti.
Saray Yılları
742 yılında, Li Bai hayalini gerçekleştirdi: İmparator Xuanzong (唐玄宗 Táng Xuánzōng) onu Chang'an’daki Hanlin Akademisi'ne (翰林院 Hànlín Yuàn) çağırdı. Atama, bir şairin hayalidir — sarayda sınırsız erişim, imparatorluk himayesi ve dünyanın en sofistike edebi kültürünün hayranlığı.
İki yıldan daha kısa sürdü. Sorunun bir kısmı politik nedenlerden kaynaklanıyordu — Li Bai, saray hademeleri arasında düşmanlar edindi — ama çoğunlukla ruhsal bir meseleydi. O çok bağımsız, şarap konusunda çok hevesli ve tam olarak ne düşündüğünü söylemeye istekliydi. Efsaneye göre (belki de sahte ama son derece olası), bir seferinde, güçlü hademe Gao Lishi (高力士 Gāo Lìshì)'nin, imparator için şiirler yazarken botlarını çıkarmasını talep etti — bu, onun nihai olarak görevden alınmasını garanti eden muazzam bir kibir eylemiydi.
Bu dönemden kalan şiirlerinde "Aydınlık Üzerine Üç Şiir" (清平调三首 Qīng Píng Diào Sān Shǒu), imparatorluk bahçesindeki konsort Yang Guifei'yi (杨贵妃 Yáng Guìfēi) tanımlamak amacıyla yazılmıştır. Bu şiirler, Çin edebiyatındaki en güzel şiirler arasındadır — gelenekte, Li Bai’nin ayakta duracak kadar sarhoşken yazıldığı söylenir.
Göçebe Yıllar
Saraydan atıldıktan sonra, Li Bai yeniden göçebe bir hayata döndü — bu sefer bir kırgınlık havasıyla. Bu dönemdeki şiirleri, Daoist kabul ve hayal kırıklığı arasında, kozmik sevinç ve derin yalnızlık arasında gidip geliyor. "Ay Altında Yalnız İçki İçmek" (月下独酌 Yuè Xià Dú Zhuó) bunun her ikisini de yakalar:
> 举杯邀明月 (Ağzıma şarap dolu bir kadehi kaldırırım, parlak ayı davet etmek için) > 对影成三人 (Gölgemle üç kişi oluruz)
Komedi — o kadar yalnız bir adam ki, gölgesini ve ayı içki arkadaşı olarak görevlendiriyor — melankoliyi zorla gizler. Li Bai önemli olmak istedi. Hizmet etmek istedi. Saray onu dışladı ve doğa, ne kadar güzel olursa olsun, onun olmak istediği yer değildi.
"Şarap Getirmek" (将进酒 Qiāng Jìn Jiǔ) başarısızlık karşısında meydan okuyan neşenin en yüksek ifadesidir:
> 天生我材必有用 (Cennet bana yetenekler verdi — bunların yararlı olması gerekir) > 千金散尽还复来 (Bin altın parçası dağılsa bile hepsi geri dönecektir) Daha fazla bilgi için: Du Fu: Çin Şiirinin Vicdanı.
Bu özgüven neredeyse mantıksızdır. Li Bai, arzusunun peşinde koştuğu tek işten kovulmuştur ve evrene bir geri dönüş borcu olduğunu ilan ediyor. Bu kozmik iyimserlik — yeteneğin anlam garantisi verdiği, harcamanın dönüş garantisi verdiği inancı — Li Bai'nın karakteristik duygusal duruşudur.
İsyan ve Sonrası
An Lushan İsyanı (安史之乱 Ān Shǐ zhī Luàn) 755 yılında Li Bai'yi güney Çin’de yakaladı. Hayatının en kötü kararını verdi: bağımsız bir güç temeli kurmaya çalışan küçük bir prens olan Prens Yong'un (永王 Yǒng Wáng) yanında çalışmaya başladı. Prens Yong'un isyanı başarısız olunca, Li Bai tutuklandı ve günümüz Guizhou’sundaki Yelang’a sürgüne gönderildi.
Yelang’a ulaşmadan affedildi — imparatorluk hükümeti, bir ulusal hazineyi doğaya sürgün etmeyi fazla buldu gibi görünüyor. Affı kutlayan şiiri, "Beyaz İmparator Şehrinden Erken Ayrılış" (早发白帝城 Zǎo Fā Bái Dì Chéng), affın coşkusunu yakalar:
> 朝辞白帝彩云间 (Şafak vakti beyaz imparator şehrinden renkli bulutlar arasında ayrılıyorum) > 千里江陵一日还 (Jiangling'e bin li — bir günün yolculuğu evime) > 两岸猿声啼不住 (Her iki kıyıda, maymunların sesleri durmaksızın ağlıyor) > 轻舟已过万重山 (Hafif kayığım on bin katmanlı dağları geçti bile)
Şiirin hızı — bot havada uçar gibi görünüyor — duygusal serbest bırakma hızını yansıtıyor. Dağlar, maymunlar, bulutlar — her şey, Li Bai özgürlüğe doğru hızla geri dönerken bulanıklaşır. Bu, Çin edebiyatındaki en saf sevinç ifadelerinden biridir.
Ölüm ve Efsane
Li Bai 762 yılında, muhtemelen Dangtu’daki bir akrabasının yanında kalarak alkolle ilgili bir hastalıktan hayatını kaybetmiştir. Ancak efsane daha iyidir: Yangtze Nehri'nde ayın yansımasına sarılmaya çalışırken alkolün etkisiyle boğulmuştur. Hayatını ulaşması imkansız olan güzellik için harcayan şair — ay, ölümsüzlük, mükemmel şiir — nihayet ulaşmaması gereken bir yere ulaştı.
Du Fu (杜甫 Dù Fǔ), onun en büyük çağdaşı ve en yakın sanatsal karşılığı, Li Bai için birkaç ağıt yazdı ve bunlar her iki adamın ürettiği en güzel şiirler arasında yer aldı. İki şair, Çin edebiyatının tamamlayıcı vizyonlarını temsil eder: Li Bai, aşkın yüceliği; Du Fu, insaniliği; Li Bai, Daoist; Du Fu, Konfüçyüsçü; Li Bai, kuyruklu yıldız; Du Fu, temeldir.
Birlikte "Şiir Ölümsüzü ve Şiir Bilgesi" (诗仙诗圣 shīxiān shīshèng) olarak adlandırılırlar — Tang şiirinin (唐诗 Tángshī) ve Çin edebi medeniyetinin kendisinin zirve noktalarıdır.