Ngọn Núi Lạnh như Ẩn Dụ và Địa Điểm
Ngọn núi không bao giờ chỉ là một bối cảnh trong thơ của Hanshan. Nó là nhân vật trung tâm.
> 人問寒山道，寒山路不通。 > Rén wèn Hán Shān dào, Hán Shān lù bù tōng. > "Người ta hỏi đường đến Ngọn Núi Lạnh — Ngọn Núi Lạnh: không có con đường nào thông."
Mở đầu từ một trong những bài thơ nổi tiếng nhất của ông lập tức thiết lập tâm trạng. Con đường đến Ngọn Núi Lạnh không thể được vẽ ra vì nó không phải là một điểm đến địa lý. Nó là một trạng thái tinh thần, chỉ có thể tiếp cận thông qua một loại buông bỏ tuyệt đối. Bài thơ tiếp tục với những hình ảnh của băng mùa hè không bao giờ tan, một mặt trời không thể xuyên qua đám mây, và một kẻ lữ hành không thể tìm thấy con đường vì vẫn đang nhìn bằng đôi mắt thông thường.
Đây là cử chỉ thiết yếu trong thơ của Hanshan: thế giới vật chất được mô tả với sự rõ ràng sắc nét, rồi sự rõ ràng đó được dùng để chỉ ra điều gì đó nằm ngoài bản thân nó. Ông không phải là một nhà thơ trừu tượng. Những viên đá của ông lạnh lẽo và có thật. Những cây thông của ông kêu kẽo kẹt trong gió thực sự. Nhưng thế giới cảm giác trong tay ông trở nên trong suốt, là một cửa sổ chứ không phải một bức tường.
Các ngọn núi Tiantai nơi ông sinh sống đã được liên kết với trường phái Phật giáo Tiantai (天台宗, Tiāntái Zōng), do vị hòa thượng vĩ đại Zhiyi (智顗, Zhìyǐ) sáng lập vào thế kỷ thứ sáu. Nhưng cảm quan của Hanshan ít mang tính hệ thống hơn của Thiền, ít tập trung vào triết lý có hệ thống hơn là vào trải nghiệm trực tiếp, không bị trung gian. Thơ của ông đọc không giống như những tuyên bố thần học mà giống như những câu đố (公案, gōng'àn) — những câu đố nghịch lý được sử dụng trong thực hành Thiền để làm tê liệt tư duy khái niệm.
---Giọng Nói của Kẻ Ngoài Cuộc
Một trong những phẩm chất nổi bật nhất trong thơ của Hanshan là tính xã hội của nó. Ông không chỉ là một ẩn sĩ thanh thản ngắm hoa sen. Ông thường xuyên tức giận, châm biếm và sâu sắc phê phán thế giới mà ông đã rời bỏ.
> 可笑寒山道，而無車馬蹤。 > Kě xiào Hán Shān dào, ér wú chē mǎ zōng. > "Thật buồn cười, con đường đến Ngọn Núi Lạnh — không có dấu vết của xe cộ hay ngựa."
Tiếng cười ở đây không nhẹ nhàng. Đó là tiếng cười của người đã chứng kiến những kẻ quyền lực và tham vọng đuổi theo xe cộ của họ trên những con đường dẫn đến không nơi nào, và thấy toàn bộ cảnh tượng thật hài hước. Hanshan thường xuyên chế nhạo tầng lớp trí thức nho sĩ, những người dành cả cuộc đời để thuộc lòng kinh điển (經典, jīngdiǎn) và cạnh tranh trong các kỳ thi triều đình (科舉, kējǔ) để có vị trí trong triều.
> 我見百十輩，個個爭意氣。 > Wǒ jiàn bǎi shí bèi, gège zhēng yìqì. > "Tôi đã thấy hàng trăm người, mỗi người tranh giành địa vị."
Có trọng lượng tiểu sử phía sau sự khinh bỉ này. Nhiều bài thơ gợi ý rằng Hanshan xuất thân từ một gia đình trí thức, đã cố gắng thi cử và thất bại — hoặc từ chối nó. Vết thương của sự từ chối đó, hoặc của sự lựa chọn đó, chảy qua tác phẩm như một dòng chảy lạnh. Ông không phải là một người không bao giờ muốn thành công thế tục; ông là người đã muốn, đã nhìn thấy và đã quay đi. Chuỗi sự kiện đó mang lại cho sự từ bỏ của ông (出離, chūlí) một sự sắc bén đặc biệt.
Vợ của ông, hoặc vợ cũ, xuất hiện trong một vài bài thơ, luôn ở một khoảng cách, luôn là một nhân vật gắn liền với cuộc sống mà ông đã từ bỏ. Đây là những khoảnh khắc phức tạp về mặt con người nhất trong tập thơ, nơi sự chắc chắn của ẩn sĩ hơi dao động và cái gì đó như lòng ham muốn hay sự hối tiếc nổi lên trước khi lại chìm xuống.
---Ngôn Ngữ và Hình Thức: Sự Thô Sác Cố Ý
Thơ của Hanshan được viết theo một phong cách mà các nhà phê bình văn học thời Tang thấy khó phân loại và dễ bị xem nhẹ. Ông chủ yếu sử dụng thể thơ năm chữ (五言, wǔyán), hình thức nền tảng của thơ ca cổ điển Trung Quốc, nhưng ông triển khai nó với một sự thô sác có chủ ý vi phạm các quy định về âm điệu (聲律, shēnglǜ) mà đã chi phối thơ ca Tang "đúng quy cách".
Điều này không phải là sự thiếu hiểu biết. Một người với nền tảng văn hóa rõ ràng như ông biết các quy tắc. Sự thô ráp là một lựa chọn, một sự thực hiện chính thức của việc ông từ chối sự tinh tế của triều đình. Ở đâu, một nhà thơ như Đỗ Phủ (杜甫, Dù Fǔ) đạt được một kiểu hoàn hảo đau khổ trong các giới hạn hình thức nghiêm ngặt, Hanshan cố ý để lộ ra các đường nối. Hiệu ứng là sự ngay lập tức, một cảm giác rằng bài thơ đang được nói ra hơn là được sáng tác.
Từ vựng của ông tự do pha trộn các thể loại: các ám chỉ cổ điển đứng bên cạnh những cụm từ thông tục, thuật ngữ Phật giáo (佛教術語, Fójiào shùyǔ) xuất hiện bên cạnh những miêu tả gần gũi về sự lạnh lẽo và đói khát. Sự hòa trộn này là điều không bình thường và có chút gì đó...