Lý Thanh Chiếu (李清照 Lǐ Qīngzhào) không phải là hình tượng dịu dàng, u sầu như các thời đại sau cố gắng dựng nên. Bà là một người chơi bạc gan dạ, người đã viết một luận văn về trò chơi bàn cờ. Bà uống rượu và viết về điều đó mà không hề xin lỗi. Bà công khai chỉ trích những nhà thơ nam nổi tiếng nhất của thời đại mình vì đã làm sai quy tắc âm nhạc của thơ từ (词 cí). Và khi người chồng thứ hai của bà hóa ra là người bạo hành, bà đã ly dị ông — vào thế kỷ 12 ở Trung Quốc, khi một người phụ nữ khởi xướng ly hôn đồng nghĩa với việc bị giam giữ tự động.
Bà đã thụ án tù. Bà cho rằng điều đó đáng giá.
Những năm tháng đầu: Tế Nam và Khai Phong
Lý Thanh Chiếu sinh khoảng năm 1084 tại Tế Nam (济南 Jǐnán), tỉnh Sơn Đông, trong một gia đình nhà học giả và quan lại. Cha bà, Lý Cách Phi (李格非 Lǐ Géfēi), là một nhân vật văn học có liên hệ với nhóm của Tô Thức (苏轼 Sū Shì). Mẹ bà xuất thân từ một gia đình có nhiều thủ tướng. Bà lớn lên trong bầu không khí tràn ngập sách vở, nghệ thuật và những cuộc chuyện trò chính trị.
Năm mười tám tuổi, bà kết hôn với Triệu Minh Thành (赵明诚 Zhào Míngchéng), một học giả đồng thời nghiện sưu tập những văn tự đồng cổ và bản thạch khắc cổ. Theo tất cả các ghi chép, đó là một mối tình chân thật — điều hiếm thấy trong thời đại hôn nhân sắp đặt. Họ dành các buổi tối để lập danh mục hiện vật, kiểm tra kiến thức văn học của nhau và uống trà. Lý Thanh Chiếu sau này viết rằng họ còn cá cược xem ai nhớ được trang và dòng nào chứa câu trích dẫn cụ thể. Người thua phải rót trà.
Thơ sớm của bà phản ánh niềm hạnh phúc này, nhưng không hề đơn giản. Thậm chí những bài thơ tình của bà cũng chứa đựng sự lo âu — ý thức rằng hạnh phúc là phù du, sự chia ly là không thể tránh khỏi:
> 此情无计可消除，才下眉头，却上心头。 > Cảm xúc này — chẳng thể xoá bỏ. Vừa rời lông mày, đã leo lên tim. > (Cǐ qíng wú jì kě xiāochú, cái xià méitóu, què shàng xīntóu.)
Trích từ bài "Nhất Kiến Mai" (一剪梅 Yī Jiǎn Méi), được viết trong một chuyến đi công tác thường xuyên của Triệu Minh Thành. Sự chính xác về thể lý rất rõ ràng — cảm xúc dường như di chuyển từ trán xuống ngực, như một sức nặng chuyển động bên trong cơ thể bà.
Cuộc Cách Mạng Thơ Từ
Lý Thanh Chiếu không chỉ viết thơ từ. Bà còn viết một bài luận phê bình có tên "Luận Về Thơ Từ" (词论 Cí Lùn) nêu ra lý thuyết của mình về thơ từ phải như thế nào — và những điều mà đa số các nhà thơ đang làm sai.
Bà tranh luận rằng thơ từ có quy tắc riêng, khác hẳn so với thơ thất ngôn (诗 shī). Thơ từ ban đầu được viết để hát, và các yêu cầu về âm nhạc — các quy luật âm điệu đặc trưng, độ dài câu, vần theo luật của thể thơ (词牌 cípái) — không thể bỏ qua. Bà chỉ trích các nhà thơ như Tô Thức vì viết thơ từ mà đọc hay trên giấy nhưng thực tế không thể biểu diễn bằng tiếng hát. Bà nói thơ từ của Tô Thức thực ra chỉ là thơ thất ngôn được nhồi nhét vào thể từ.
Điều này thật táo bạo. Tô Thức là nhân vật văn học được tôn kính nhất của thế hệ trước. Một người phụ nữ công khai chỉ trích ông dựa trên lý luận kỹ thuật đòi hỏi sự tự tin hoặc táo bạo phi thường. Lý Thanh Chiếu có cả hai.
Thơ từ của bà minh chứng cho điều bà nói. Hãy xem bài "Chậm, chậm"...