Kimse Hanshan'ın (寒山, Hánshān) ne zaman doğduğunu bilmiyor. Kimse ne zaman öldüğünü de bilmiyor. Kimse onun tek bir kişi olduğu konusunda kesin değil, belki de birden fazla kişiydi. Elimizde, kendine "Soğuk Dağ" diyen bir figüre atfedilen yaklaşık 300 şiir var — onun yaşadığına inanılan Tiantai dağlarındaki zirvenin (天台山, Tiāntái Shān) adının aynısı, bir mağarada yaşamış, kabuk giymiş ve Budizm'i ondan daha iyi anladığını düşünen rahiplere gülümsemiş.
Şiirler, Lüqiu Yin (闾丘胤, Lǘqiū Yìn) adında bir memur tarafından toplandı. Lüqiu Yin, bir Chan ustasının tavsiyesi üzerine Guoqing Tapınağı'nda (国清寺, Guóqīng Sì) Hanshan'ı ziyaret ettiğini iddia eden bir önsöz yazdı. Lüqiu Yin vardığında, Hanshan ve arkadaşı Shide (拾得, Shídé) ona güldüler ve dağlara kaçtılar. Şiirler, kayalara, ağaçlara, duvarlara ve çevredeki köylülerin evlerine yazılmış olarak bulundu.
Bu hikaye neredeyse kesinlikle bir efsanedir. Ancak şiirler gerçektir ve Çin edebiyatında başka bir şeye benzememektedir.
Tarihlendirme Sorunu
Âlimler, yüzyıllardır Hanshan'ın tarihlerinde tartışmaktadır. Ana adaylar:
| Teori | Yaklaşık Tarihler | Kanıt | |---|---|---| | Erken Tang | MS 627-649 | Lüqiu Yin'in önsözüne referanslar | | Orta Tang | MS 700-780 | Şiirlerin dilbilimsel analizi | | Geç Tang | MS 800-850 | Bazı şiirlerde daha sonraki olaylara referanslar | | Birden Fazla yazar | Çeşitli | Koleksiyondaki stilistik tutarsızlıklar |"Birden Fazla yazar" teorisi daha çok ilgi görmeye başladı. Koleksiyon, yoksulluktan şikayet eden genç bir adamı, orta yaşlı bir Budist öğretmeni seslendiren şiirleri ve her şeyden kayıtsız kalmış yaşlı bir ermiti seslendiren şiirleri içeriyor. Bunlar, farklı yaşam evrelerinde tek bir kişi olabilir — veya tek bir efsanevi ad altında toplanmış birkaç kişinin eserleri olabilir.
Bizim amacımız için bu çok önemli değil. Şiirler var. İşe yarıyorlar. Gelin, ne yaptıklarına bakalım.
Hanshan'ın Üç Modu
Tam koleksiyonu okuduğumuzda, üç belirgin ses ortaya çıkıyor:
Mod 1: Sosyal Eleştirmen
Hanshan, insan gururunu sert bir dille eleştirebilir. Bu şiirler, Budist öğreti gibi değil, daha çok stand-up komedi gibi okunuyor:
> 有人兮山径 (yǒu rén xī shān jìng) > 云深不知处 (yún shēn bù zhī chù) > 独在深山中 (dú zài shēn shān zhōng) > 白云常自在 (bái yún cháng zìzài)
Ama asıl zehrini zengin ve gösteriş yapanlar için saklıyor:
> 富贵百年能几何 (fùguì bǎi nián néng jǐhé) > 恰如春梦不须摩 (qià rú chūn mèng bù xū mó)
Zenginlik ve unvan — yüz yıl, sonra ne? Tam bir bahar rüyası gibi, anlamaya çalışmaya gerek yok.
Bu, nazik Budist bir kopma değil. İçinde bir keskinlik var. Hanshan, insanların para ve statü için nasıl savaştıklarını izledi ve bunu gerçekten komik buldu — üzgün değil, acınası değil, ama komik. Sosyal şiirleri, bir dolandırıcılığı anlamış ve diğer herkesin hala buna inanmasını kabul edemeyen birinin enerjisine sahip.
Mod 2: Doğa Mistisizmi
Hanshan, soğuk dağdan bahsettiğinde, ton tamamen değişiyor. Öfke kayboluyor ve başka bir şey devralıyor — tam olarak barış değil, ama bir tür şiddetli dikkat:
> 寒山深 (Hánshān shēn) > 称我心 (chèn wǒ xīn) > 纯白石 (chún bái shí) > 勿黄金 (wù huángjīn)
Soğuk Dağ derin — kalbime uygun. Saf beyaz taş, sarı altın değil.
Buradaki yoğunluk, Çin şiiri standartlarına göre bile aşırı. Dört dize, toplam on iki karakter. Dağ derin. İçsel durumuyla eşleşiyor. Beyaz taş (doğal, değersiz) altın'a (yapay, kıymetli) tercih ediliyor. Tüm Budist materyalizm eleştirisi on iki hece ile.
Daha uzun doğa şiirleri daha geniş fakat aynı doğrudan, aracısız algı kalitesini koruyor:
> 杳杳寒山道 (yǎo yǎo Hánshān dào) > 落落冷涧滨 (luòluò lěng jiàn bīn) > 啾啾常有鸟 (jiūjiū cháng yǒu niǎo) > 寂寂更无人 (jìjì gèng wú rén) > 淅淅风吹面 (xīxī fēng chuī miàn) > 纷纷雪积身 (fēnfēn xuě jī shēn) > 朝朝不见日 (zhāozhāo bù jiàn rì) > 岁岁不知春 (suìsuì bù zhī chūn)
Sönük, sönük — Soğuk Dağ yolu. Seyrek, seyrek — soğuk akıntının kıyısı. Cıvılda, cıvılda — hep kuşlar. Sessiz, sessiz — hiç insanlar yok. Hışırda, hışırda — rüzgar yüzüme çarpıyor. Dolaş, dolaş — kar bedenime yığılıyor. Günler geçiyor — güneş yok. Yıllar geçiyor — bahar yok.
Her dizedeki çifte karakterlere dikkat edin (叠字, diézì): 杳杳, 落落, 啾啾, 寂寂, 淅淅, 纷纷, 朝朝, 岁岁. Bu ses taklidi ve yoğunlaştırma birlikte çalışıyor. Tekrar yaratıyor, hipnotik bir ritim oluşturuyor, dağlardaki deneyimi taklit ediyor — aynı sesler, aynı soğuk, aynı yalnızlık, her gün.
Ve yine de şiir depresif değil. Kendine acımak yok. Hanshan soğuktan veya yalnızlıktan şikayet etmiyor. O raporluyor. Soğuk Dağ işte bu. Kabul et ya da kabul etme.
Mod 3: Budist Öğretmen
Bazı Hanshan şiirleri doğrudan öğretici — Budist kavramlarını doğrudan öğretiyor:
> 吾心似秋月 (wú xīn sì qiū yuè) > 碧潭清皎洁 (bì tán qīng jiǎojié) > 无物堪比伦 (wú wù kān bǐlún) > 教我如何说 (jiào wǒ rúhé shuō)
Zihnim sonbahar ayı gibi, yeşil bir havuzda net ve parlak. Buna kıyasla hiçbir şey yok — nasıl açıklayabilirim?
Bu, Hanshan'ın en çok alıntılanan şiirlerinden biri ve koan-şiir karışımının mükemmel bir örneği. İlk iki dize güzel bir metafor sunuyor. Üçüncü dize, metaforun yetersiz olduğunu belirtiyor. Dördüncü dize, dilin kendisinin yetersiz olduğunu söylüyor. Şiir, kelimeleri kelimelerin ötesinde bir şeye işaret etmek için kullanıyor — ve sonra başarısız olduğunu kabul ediyor, bu da kendisi bir tür başarı.
Hanshan ve Shide: Kutsal Saçmalıklar
Hanshan, neredeyse her zaman Shide (拾得, Shídé) ile birlikte tasvir edilir; ismi "Buluntu" veya "Toplanmış" demektir. Efsaneye göre, Shide, Guoqing Tapınağı'nda rahipler tarafından yetiştirilen bir yetimdi ve mutfakta çalışıyordu. Hanshan, dağ mağarasından inip onu ziyaret ederdi ve Shide, ona bambu bir tüpte artan yiyecekleri saklardı.
Resimlerde, iki gülen, dağınık figür olarak gösterilirler — Hanshan bir parşömen tutarken, Shide bir süpürge tutar. Kutsal saflığın (疯僧, fēng sēng) simgeleri haline geldiler; gerçek manevi başarıların beklediğiniz hiçbir şeye benzemediği fikri. Onlar kirli, kaba, çok gülüyorlar. Guoqing Tapınağı'ndaki düzgün rahipler onlara aşağıladılar. Efsane, o düzgün rahiplerin hata yaptığını söyler.
Bu eşleştirme, Hanshan'ın şiirlerinin anlaşılması açısından önemlidir. Şiirler, bir bilge olarak bilgeliği dağıtan birinin eseri değildir. Görünüm ile gerçeklik arasında kalınan boşluğu gerçekten komik bulan birinin eseridir. Parası yeten adam; parası var diye her şeyin sonsuz olduğunu düşünen. Kıyafetlerinin onu kutsal kıldığını düşünen rahip. Öğreniminin onu bilge yaptığını düşünen bilim adamı. Hanshan, onların hepsinin içinden geçer ve güler.
Amerikalı Hanshan
Eğer Gary Snyder ve Jack Kerouac olmasaydı, Hanshan Batı'da özel bir ilgi alanı olarak kalmış olabilirdi. Snyder, 1958'de Evergreen Review için 24 Hanshan şiiri çevirdi ve Kerouac, The Dharma Bums (1958) eserini Hanshan'a adadı, onu romanda bir manevi ideal olarak yazdı.
Snyder'ın çevirileri serbest ama etkili:
> 寒山有裸虫 (Hánshān yǒu luǒ chóng) > 身白而头黑 (shēn bái ér tóu hēi) > 手中握两卷 (shǒu zhōng wò liǎng juǎn) > 一道非一物 (yī dào fēi yī wù)
Snyder bunu şöyle çevirdi:
"Soğuk Dağ'da çıplak bir böcek var / bedeni beyaz ve başı siyah / elinde iki parşömen tutuyor / biri nesneler hakkında değil."
Beat Kuşağı, Hanshan'ı, iş yaşamını reddetmenin, kurumsal merdiveni aşmanın, konfor ve uyuma karşı yoksulluk ve özgürlük seçiminin koruyucu azizi olarak benimsedi. Bu yorum yanlıştır değil — Hanshan, gerçekten geleneksel toplumu reddetti — ama eksik. Hanshan, kendisini bulmak için dünyanın dışına çıkmadı. Kendisini aradığı benlik yoktu.
Bugün Hanshan'ı Okumak
Hanshan şiirleri, çoğu klasik Çin şiirinde bulunmayan bir özelliğe sahiptir: erişilebilirlik. İma gelen geleneği bilmenize gerek yok. Daha önceki şairlere yapılan göndermeleri tanımanıza gerek yok. Hanshan, zamanının alışılmadık günlük dilini kullanarak nispeten sade bir dilde yazıyor ve bu günlerde de okunabiliyor.
Bu erişilebilirlik yanıltıcıdır. Şiirler basit görünür — bir dağdaki adam, soğuk hava, bazı Budist düşünceler — ama birikir. On tanesini okuduğunuzda, bir şeylerin kaydığı hissediyorsunuz. Elli tanesini okuduğunuzda, dünya biraz farklı görünüyor. Yüz tanesini okuduğunuzda, Hanshan'ın neden güldüğünü anlamaya başlıyorsunuz.
Koleksiyona yaklaşmanın en iyi yolu, sistematik değil rastgele olmaktır. Herhangi bir sayfayı açın. Bir şiir okuyun. Onunla oturun. Sonra gününüze devam edin. Yarın geri dönün ve bir tane daha okuyun. Şiirler bir dizi olarak yazılmamıştı; onlar, on yıllar boyunca yazılmış kayalar ve ağaçlar üzerine yazılmıştı. Bulunması gereken şeylerdir, tüketilmesi değil.
> 人问寒山道 (rén wèn Hánshān dào) > 寒山路不通 (Hánshān lù bù tōng) > 夏天冰未释 (xiàtiān bīng wèi shì) > 日出雾朦胧 (rì chū wù ménglóng) > 似我何由届 (sì wǒ hé yóu jiè) > 与君心不同 (yǔ jūn xīn bù tóng) > 君心若似我 (jūn xīn ruò sì wǒ) > 还得到其中 (huán dé dào qí zhōng)
İnsanlar Soğuk Dağ'ın yolunu soruyor. Soğuk Dağ — oraya ulaşan bir yol yok. Yazın buz erimiyor. Güneş doğduğunda, sis yoğun kalıyor. Benim gibi biri nasıl buraya ulaştı? Zihnim ve seninki aynı değil. Eğer seninki benimki gibi olsaydı, buraya da varabilirdin.
Bunu okumak isteyebilirsiniz: Wang Wei’nin Budist Doğa Şiirleri: Sessizlik bir Manevi Pratik Olarak.
İşte bu, sekiz dizede Hanshan. Dağ hem gerçek hem de mecazi. Yol yok ve var. Oraya ulaşmak için çabalayamazsın, ama çabayı bırakırsan, zaten oradasın.
Bu bir koan. Bu bir şiir. Haritada olmayan bir yere giden talimatlar.
İyi şanslar.
---Aynı zamanda ilgilenebileceğiniz diğerleri:
- Klasik Çin Şiirinde Konfüçyüs Değerleri: Görev, Sadakat ve Dünyanın Ağırlığı - Çin Şiirinde Aşk ve Özlem: Birini Özlemenin Sanatı - Wang Wei