De maan verschijnt meer in de Chinese poëzie dan welk ander beeld ook. Meer dan bergen, meer dan rivieren, meer dan wijn — hoewel wijn een goede tweede is. Een ruwe telling van de Complete Tang Poems (全唐诗 Quán Tángshī), die ongeveer 49.000 gedichten bevat, toont aan dat het teken 月 (yuè, maan) in meer dan 10.000 daarvan voorkomt. Dat is één op de vijf.
Waarom de maan? Omdat in een beschaving waarin mensen constant gescheiden waren door grote afstanden, de maan het enige was dat iedereen tegelijkertijd kon zien. Als je aan de grens zat en je familie in Chang'an (长安 Cháng'ān) was, kon je omhoog kijken en weten dat zij dezelfde maan zagen. Het was het gedeelde scherm van de oude wereld.
Li Bai en de Maan
Geen dichter hield meer van de maan dan Li Bai (李白 Lǐ Bái). Hij schreef er obsessief over — in drinkliederen, in afscheidsgedichten, in filosofische meditaties. Volgens de legende stierf hij terwijl hij probeerde de weerspiegeling van de maan in een rivier te omarmen terwijl hij dronken was. Het is waarschijnlijk niet waar, maar het feit dat mensen het geloofden, zegt iets over zijn reputatie. Volgende waardevolle lectuur: De Vier Seizoenen in de Chinese Poëzie: Een Seizoenslezingsgids.
Zijn meest beroemde maangedicht is ook het meest beroemde gedicht in de Chinese taal:
> 床前明月光，疑是地上霜。 > 举头望明月，低头思故乡。 > Heldere maanlicht voor mijn bed — ik dacht dat het rijp op de grond was. > Ik hef mijn hoofd, kijk naar de heldere maan. Laat mijn hoofd zakken, denk aan huis. > (Chuáng qián míng yuè guāng, yí shì dì shàng shuāng. Jǔ tóu wàng míng yuè, dī tóu sī gùxiāng.)
"Stil Nacht Gedachte" (静夜思 Jìng Yè Sī) is twintig tekens lang. Elke Chinees die leeft kan het reciteren. Het gedicht werkt vanwege de fysieke precisie — het hoofd gaat omhoog, het hoofd gaat omlaag, en tussen die twee bewegingen valt het hele gewicht van heimwee.
Maar Li Bai's grootste maangedicht zou wel "Alleen Drinken Onder de Maan" (月下独酌 Yuè Xià Dú Zhuó) kunnen zijn:
> 举杯邀明月，对影成三人。 > Ik hef mijn beker om de heldere maan uit te nodigen. Met mijn schaduw maken we drie. > (Jǔ bēi yāo míng yuè, duì yǐng chéng sān rén.)
Hij is alleen. Hij nodigt de maan uit om met hem te drinken. Nu zijn er drie: Li Bai, de maan en zijn schaduw. Het is grappig en triest tegelijk — een man die zo eenzaam is dat hij vriendschap sluit met hemelse objecten.
De Veelzijdige Betekenissen van de Maan
De maan in de Chinese poëzie is niet één symbool. Het is een hele woordenschat:
| Maan Beeld | Chinees | Betekenis | |---|---|---| | Volle maan (满月) | mǎnyuè | Vereniging, compleetheid, gezinsbijeenkomst | | Halve maan (新月) | xīnyuè | Nieuwe beginnen, jeugd, hoop | | Afnemende maan (残月) | cányuè | Achteruitgang, veroudering, verlies | | Maan boven water (水中月) | shuǐ zhōng yuè | Illusie, onbereikbare schoonheid | | Maan achter wolken (云遮月) | yún zhē yuè | Scheiding, obstructie, verborgen waarheid | | Maanlicht op rijp (月霜) | yuè shuāng | Koude eenzaamheid, ballingschap |De volle maan heeft een bijzondere lading. Het Mid-Autumn Festival (中秋节 Zhōngqiū Jié), dat op de vijftiende dag van de achtste maanmaand wordt gevierd, gaat specifiek over het kijken naar de maan en familiebijeenkomsten. De ronde maan vertegenwoordigt de ronde tafel waar de familie samenkomt. Als je tijdens het Mid-Autumn Festival van huis bent, wordt de volle maan een herinnering aan iedereen met wie je niet samen bent.
Su Shi's Maanmeesterwerk
Su Shi (苏轼 Sū Shì) schreef het definitieve Mid-Autumn maangedicht in 1076, terwijl hij van zijn broer Su Zhe (苏辙 Sū Zhé) gescheiden was:
> 明月几时有？把酒问青天。 > Wanneer verscheen de heldere maan voor het eerst? Ik hef mijn wijn en vraag de blauwe lucht. > (Míng yuè jǐ shí yǒu? Bǎ jiǔ wèn qīngtiān.)
Het gedicht, "Prelude tot Watermelodie" (水调歌头 Shuǐ Diào Gē Tóu), begint met een kosmische vraag en eindigt met een menselijke troost:
> 但愿人长久，千里共婵娟。 > Ik wens alleen dat we een lang leven hebben, en deze mooie maan over duizend mijlen delen. > (Dàn yuàn rén chángjiǔ, qiānlǐ gòng chánjuān.)
"Chanjuan" (婵娟 chánjuān) betekent letterlijk "mooi" of "gracieus" — het is een elegant woord voor de maan. De regel zegt: we kunnen niet samen zijn, maar we kunnen naar dezelfde maan kijken, en dat is genoeg. Het is dezelfde logica als Wang Bo's "uiteinden van de aarde voelen als naast de deur," maar specifieker en mooier.
Dit gedicht wordt elke Mid-Autumn Festival gezongen in de Chinese sprekende wereld. Het is tientallen keren op muziek gezet. De versie van Deng Lijun (邓丽君 Dèng Lìjūn, Teresa Teng) uit de jaren '80 is waarschijnlijk de meest bekende.
Zhang Jiulings Maanopkomst
Zhang Jiuling (张九龄 Zhāng Jiǔlíng), een kanselier en dichter uit de Tang Dynastie, schreef:
> 海上生明月，天涯共此时。 > De heldere maan rijst boven de zee. Aan de uiteinden van de aarde delen we dit moment. > (Hǎi shàng shēng míng yuè, tiānyá gòng cǐ shí.)
De openingsregel is een van de meest cinematische in de Chinese poëzie — je kunt de maan uit de oceaan zien stijgen, enorm en oranje. De tweede regel draait van het kosmische naar het persoonlijke: ergens ver weg kijkt iemand anders op dit moment naar dezelfde maan. Het gedicht noemt niet wie. Het hoeft niet.
De Maan en Chang'e
De maan in de Chinese cultuur is bewoond. Chang'e (嫦娥 Cháng'é), de maangodin, woont daar met een jade konijn (玉兔 yùtù) dat medicijn in een vijzel maalt. Ze belandde daar nadat ze een elixer van onsterfelijkheid van haar man Hou Yi (后羿 Hòu Yì), de boogschutter die negen van de tien zonnen neerhaalde, had gestolen (of, in vriendelijkere versies, per ongeluk nam).
Het verhaal van Chang'e voegt een extra laag toe aan de maanpoëzie. Ze is onsterfelijk maar alleen — gevangen in een mooi, koud paleis zonder gezelschap. Li Shangyin (李商隐 Lǐ Shāngyǐn) schreef:
> 嫦娥应悔偷灵药，碧海青天夜夜心。 > Chang'e moet spijt hebben van het stelen van het elixir — blauwe zee, blauwe lucht, nacht na nacht van eenzaamheid. > (Cháng'é yīng huǐ tōu líng yào, bìhǎi qīngtiān yèyè xīn.)
Onsterfelijkheid zonder gezelschap. Eeuwig leven in eeuwige eenzaamheid. De maan wordt een symbool niet alleen van scheiding maar van de prijs van transcedentie.
Maanpoëzie na de Tang
De maan stopte niet belangrijk te zijn na de Tang Dynastie. Jiang Jie (姜夔 Jiāng Kuí) in de Song Dynastie schreef aangrijpende maangedichten die zich in ruïnes afspelen. Nalan Xingde (纳兰性德 Nàlán Xìngdé) in de Qing Dynastie gebruikte maanlicht om zijn overleden vrouw te rouwen. Zelfs Mao Zedong (毛泽东 Máo Zédōng) schreef maanstrofes — zijn gedicht uit 1965 "Terug naar Jinggang Berg" bevat de regel "可上九天揽月" (kě shàng jiǔtiān lǎn yuè, "Ik zou naar de negende hemel kunnen stijgen en de maan grijpen"), wat de naam werd van China's maanverkenningsprogramma.
De maan is nog steeds daar, doet wat het altijd heeft gedaan — mensen over afstanden verbinden, tijd markeren, iedereen die omhoog kijkt herinneren dat ze klein zijn en het universum groot. Chinese dichters snappen dit al drie duizend jaar geleden. De rest van ons is nog steeds aan het inhalen.
---Je vindt het misschien ook leuk:
- Wang Wei - Tonal Patterns Explained: De Muziek In Chinese Poëzie - De Vier Seizoenen in de Chinese Poëzie: Een Seizoenslezingsgids