Nhà Hiền triết của Thơ ca
Đỗ Phủ (杜甫 Dù Fǔ, 712–770) sống trong cảnh nghèo khổ, thất bại trong các kỳ thi tuyển chọn của triều đình, không bao giờ nắm giữ một vị trí quan trọng trong chính phủ, và trải qua thập kỷ cuối đời trong cảnh lang thang như một người tị nạn. Trong suốt cuộc đời, ông được biết đến như một nhà thơ tài năng nhưng ít nổi bật — bị che lấp bởi hình ảnh lôi cuốn của đương thời Lý Bạch (李白 Lǐ Bái), người có sức hấp dẫn vũ trụ thu hút sự chú ý mà những đức hạnh yên tĩnh của Đỗ Phủ không có được.
Rồi theo thời gian, áp lực lịch sử đã tác động. Đến thời nhà Tống (宋朝 Sòngcháo), Đỗ Phủ được công nhận là nhà thơ vĩ đại nhất trong lịch sử Trung Quốc — "Nhà Hiền triết của Thơ ca" (诗圣 shīshèng). Danh tiếng của ông chưa bao giờ giảm sút. Ngày nay, ông được xem là bậc thầy tối cao của thể thơ quy định (律诗 lǜshī) và là lương tâm moral của văn học Trung Quốc. Mọi điều ông chịu đựng, ông đã biến thành nghệ thuật. Mọi điều ông chứng kiến, ông đã ghi lại bằng một tấm lòng nhân ái không bao giờ phai nhạt.
Cuộc sống ban đầu và những tham vọng thất bại
Đỗ Phủ sinh ra trong một gia đình có truyền thống văn học — ông nội của ông, Đỗ Thẩm Ngôn (杜审言 Dù Shěnyán), là một nhà thơ đầu thời Đường được tôn trọng. Ông lớn lên với sự kỳ vọng sẽ đi theo con đường tiêu chuẩn: thi đỗ các kỳ thi của triều đình (科举 kējǔ), vào làm trong chính phủ, và đóng góp cho đế chế.
Ông đã thất bại trong các kỳ thi. Ông thử lại và lại thất bại. Nguyên nhân được bàn cãi — can thiệp chính trị, lạm phát ứng viên, sự kém may mắn — nhưng kết quả là quyết định: Đỗ Phủ đã pass qua tuổi hai mươi và ba mươi trong tình trạng tham vọng không thành, lang thang khắp đất nước, sáng tác thơ và tích lũy những trải nghiệm sẽ nuôi dưỡng công việc sau này của ông.
Trong thời gian này, ông đã gặp Lý Bạch. Hai nhà thơ đã dành vài tháng bên nhau vào năm 744, lang thang và uống rượu trong tình bạn văn học nổi tiếng nhất trong lịch sử Trung Quốc. Đỗ Phủ đã viết một số bài thơ về Lý Bạch — ngưỡng mộ, lo lắng, trìu mến — thể hiện sự trân trọng sâu sắc đối với một thiên tài có tâm trạng hoàn toàn trái ngược với ông.
Cuộc nổi loạn An Lushan
Cuộc nổi loạn An Lushan (安史之乱 Ān Shǐ zhī Luàn) từ năm 755 đến 763 là thảm họa đã tạo nên Đỗ Phủ. Cuộc nổi loạn đã cướp đi sinh mạng của khoảng ba mươi sáu triệu người và tàn phá triều đại Đường (唐朝 Tángcháo). Đỗ Phủ đã sống sót qua tất cả: ông bị lực lượng nổi dậy bắt giữ ở Trường An, trốn thoát, đoàn tụ với gia đình đang đói khổ, và trải qua nhiều năm lang thang qua những vùng nông thôn tan hoang bởi chiến tranh.
Bài thơ "Tháng Xuân nhìn" (春望 Chūn Wàng) được viết khi ông bị giam giữ tại thủ đô bị chiếm đóng:
> 国破山河在 (Quốc gia tan vỡ, nhưng núi sông vẫn còn) > 城春草木深 (Mùa xuân trong thành phố — cỏ cây phát triển um tùm) > 感时花溅泪 (Bị cảm động bởi thời cuộc, hoa rơi lệ) > 恨别鸟惊心 (Đau buồn vì chia ly, chim chóc làm xao động lòng người)
Sự điêu luyện của bài thơ nằm ở sự đối lập: quốc gia đã sụp đổ, nhưng thiên nhiên vẫn tồn tại một cách thờ ơ. Cỏ mọc trên những tàn tích. Chim hót trên chiến trường. Vẻ đẹp của mùa xuân khiến sự tàn phá trở nên khủng khiếp hơn, không ít đi.
Bài thơ "Ba quan chức" (三吏 Sān Lì)...