De Onmogelijkheiden
Het vertalen van Chinese poëzie naar het Engels is onmogelijk. Dit is geen overdrijving. De twee talen zijn zo fundamenteel verschillend — in structuur, klank, visuele vorm en culturele context — dat een "trouwe" vertaling een tegenstelling in termen is.
Beschouw een enkele regel van Li Bai: 床前明月光 (chuáng qián míng yuè guāng). Vijf karakters. Vijf lettergrepen. Letterlijke betekenis: "bed / voor / helder / maan / licht."
Probeer het nu te vertalen. "Helder maanlicht voor mijn bed" — nauwkeurig maar vlak. "Voor mijn bed, straalt de maan helder" — ritmisch maar voegt woorden toe. "Maanlicht verzamelt zich voor mijn bed" — evocatief maar interpretatief. Verken verder: Waarom Sommige Chinese Gedichten Ongeschikt Zijn Voor Vertaling: De Schoonheid Die Verlies Gaat.
Elke vertaling vangt iets en verliest iets. Geen enkele vertaling vangt alles. Dit is het fundamentele probleem.
Wat Verlies Gaat
Tonaliteit. Chinees is een tonale taal. Elk karakter heeft een voorgeschreven toon (niveau of schuin) die een muzikaal patroon creëert. Dit patroon is integraal voor het esthetische effect van het gedicht. Engels heeft geen equivalent.
Visuele schoonheid. Chinese tekens zijn visuele objecten — elk is een kleine compositie van streken die een vierkante ruimte innemen. Een Chinees gedicht op de pagina is een visueel kunstwerk. Een Engelse vertaling zijn gewoon woorden.
Compressie. Klassiek Chinees is buitengewoon gecomprimeerd. Een regel van vijf karakters bevat een compleet beeld of gedachte. Engels vereist meer woorden om dezelfde betekenis over te brengen, wat de compressie die centraal staat in de kracht van het gedicht verdund.
Toespelingen. Chinese poëzie is dicht bevolkt met toespelingen naar eerdere gedichten, historische gebeurtenissen en filosofische concepten. Een Chinese lezer vangt deze toespelingen automatisch. Een Engelse lezer heeft voetnoten nodig — en voetnoten doden poëzie.
Wat Gevonden Wordt
Goede vertalingen reproduceren het origineel niet. Ze creëren iets nieuws — een Engels gedicht dat de emotionele waarheid van het Chinese origineel vastlegt, zelfs als het de linguïstische waarheid niet kan vastleggen.
De vertalingen van Li Bai door Ezra Pound (gepubliceerd als Cathay in 1915) zijn beroemd onnauwkeurig — Pound sprak geen Chinees en werkte vanuit de notities van Ernest Fenollosa. Maar ze zijn ook beroemd mooi. Pound ving iets van Li Bai's emotionele directheid dat nauwkeuriger vertalingen vaak missen.
De Meervoudige Vertaalbenadering
De beste manier om Chinese poëzie in het Engels te ervaren is door meerdere vertalingen van hetzelfde gedicht te lezen. Elke vertaler maakt verschillende keuzes — benadrukt verschillende aspecten van het origineel — en het samengevoegde beeld is rijker dan enige enkele vertaling.
Li Bai's "Stille Nacht Gedachten" (静夜思) is honderden keren vertaald. Sommige vertalingen benadrukken het maanlicht. Sommige benadrukken de heimwee. Sommige benadrukken de eenvoud. Vijf of zes versies lezen geeft je een gevoel van het origineel dat geen enkele enkele versie kan bieden.
De Eerlijke Positie
De eerlijke positie over de vertaling van Chinese poëzie is deze: elke vertaling is fout, en het lezen van vertalingen is nog steeds de moeite waard.
De vertalingen zijn fout omdat ze de klank, visuele vorm, compressie en toespelingsdiepte van het origineel niet kunnen reproduceren. Ze zijn de moeite waard omdat ze de emotionele waarheid van het origineel kunnen reproduceren — de eenzaamheid, de verwondering, de rouw, de vreugde die het gedicht in de eerste plaats motiveerde.
Emotie overstijgt taal. Daarom kan Chinese poëzie, zelfs in onvolmaakte vertalingen, Engelse lezers tot tranen roeren.
---Je zou ook kunnen genieten van:
- Het Ontknopen van Thema's in Chinese Klassieke Poëzie: Inzichten uit de Tang, Song en Yuan Dynastieën - Diepten Verkennen van Chinese Oorlogspoëzie van Tang tot Yuan Dynastieën - Ezra Pound en Chinese Poëzie: Mooie Fouten